рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдФрд░ рд╡ेрдж — рджेрд╡ी-рдЙрдкाрд╕рдиा рдХी рд╡ैрджिрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдХो рд╕рдордЭрдиा
рднाрд░рддीрдп рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рджेрд╡ी-рдЙрдкाрд╕рдиा рдХेрд╡рд▓ рдмाрдж рдХी рдкुрд░ाрдгिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं рд╣ै। рджेрд╡ी рдХे рдк्рд░рддि рд╢्рд░рдж्рдзा, рдк्рд░рдХृрддि рдХो рд╢рдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрдиा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдоूрд▓ рдЪेрддрдиा рдХो рдоाрддृрд╢рдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиा—рдЗрдирдХी рдЬрдб़ें рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рддрдХ рдЬाрддी рд╣ैं।
рдЬрдм рд╣рдо рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХा рдкाрда рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рджेрд╡ी рдХे рдЕрдиेрдХ рд░ूрдк рдЖрддे рд╣ैं—рдорд╣ाрдоाрдпा, рдорд╣ाрдХाрд▓ी, рдорд╣ाрд▓рдХ्рд╖्рдоी, рдорд╣ाрд╕рд░рд╕्рд╡рддी, рдЪрдг्рдбिрдХा, рджुрд░्рдЧा рдЖрджि। рд▓ेрдХिрди рдЗрди рд░ूрдкों рдХो рдпрджि рд╡ैрджिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╕рдордЭрдиा рд╣ो рддो рдк्рд░рд╢्рди рдЙрдарддा рд╣ै—
рдХ्рдпा рджेрд╡ी-рддрдд्рдд्рд╡ рдХी рдХोрдИ рд╡ैрджिрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░ рд╣ै—рд╣ाँ, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕े рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡ैрджिрдХ рдоंрдд्рд░ों, рдЙрдкрдиिрд╖рджों, рдорд╣ाрднाрд░рдд, рдкुрд░ाрдгों рдФрд░ рддांрдд्рд░िрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдХो рдЙрдирдХे-рдЕрдкрдиे рдХाрд▓ рдФрд░ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рджेрдЦрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рд╕्рд╡рдпं рд╡ेрдж рдХा рдЕंрдЧ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рдоाрд░्рдХрдг्рдбेрдп рдкुрд░ाрдг рдХे рджेрд╡ी-рдоाрд╣ाрдд्рдо्рдп рдХा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднाрдЧ рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕े рд╕ीрдзे “рд╡ेрдж рдХा рдЧ्рд░ंрде” рдХрд╣рдиा рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд░ूрдк рд╕े рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рджेрд╡ी-рддрдд्рдд्рд╡ рдХी рдЕрдиेрдХ рдзाрд░рдгाрдУं рдХी рд╡ैрджिрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдЕрд╡рд╢्рдп рдЦोрдЬी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।
1. рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХ्рдпा рд╣ै?
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХो рджेрд╡ी-рдоाрд╣ाрдд्рдо्рдп, рдЪрдг्рдбी рдпा рдЪрдг्рдбी-рдкाрда рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдпрд╣ рдоाрд░्рдХрдг्рдбेрдп рдкुрд░ाрдг рдХे рд▓рдЧрднрдЧ 13 рдЕрдз्рдпाрдпों рдоें рд╕्рдеिрдд рджेрд╡ी-рдоाрд╣ाрдд्рдо्рдп рдХा рдкाрда рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 700 рдоंрдд्рд░/рд╢्рд▓ोрдХों рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕े “рд╕рдк्рддрд╢рддी” рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕рдоें рджेрд╡ी рдХे рддीрди рдк्рд░рдоुрдЦ рдЪрд░िрдд्рд░ों рдХा рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ै—
-
рдк्рд░рдердо рдЪрд░िрдд्рд░ — рдорд╣ाрдХाрд▓ी
-
рдордз्рдпрдо рдЪрд░िрдд्рд░ — рдорд╣ाрд▓рдХ्рд╖्рдоी
-
рдЙрдд्рддрд░ рдЪрд░िрдд्рд░ — рдорд╣ाрд╕рд░рд╕्рд╡рддी
рдЗрди рдХрдеाрдУं рдоें рджेрд╡ी рдХेрд╡рд▓ рдХिрд╕ी рдПрдХ рджेрд╡рддा рдХी рд╢рдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ैं। рд╡े рд╕्рд╡рдпं рд╕рд░्рд╡рд╡्рдпाрдкी рд╢рдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд╣ैं।
рдпрд╣ी рдмाрдд рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХो рджेрд╡ी-рдЙрдкाрд╕рдиा рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмрдиाрддी рд╣ै।
2. рд╡ेрджों рдоें рджेрд╡ी рдХрд╣ाँ рд╣ैं?
рд╡ेрджों рдоें “рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी” рдиाрдо рд╕े рджेрд╡ी рдХी рдкूрдЬा рдирд╣ीं рдоिрд▓рддी।
рд▓ेрдХिрди рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд╕्рдд्рд░ी-рджेрд╡рддाрдУं рдФрд░ рджेрд╡ी-рддрдд्рдд्рд╡ рдХी рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП—
-
рдЙрд╖ा
-
рдЕрджिрддि
-
рд╡ाрдХ्
-
рд╕рд░рд╕्рд╡рддी
-
рдкृрде्рд╡ी
-
рд░ाрдд्рд░ि
рдЬैрд╕ी рджेрд╡िрдпों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рдЗрди рджेрд╡िрдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдк्рд░рдХृрддि, рдк्рд░рдХाрд╢, рд╡ाрдгी, рдЕрдиंрддрддा, рдкृрде्рд╡ी рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рд╢рдХ्рддि рдХे рд╡िрднिрди्рди рд░ूрдк рд╡्рдпрдХ्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЗрд╕рд▓िрдП рджेрд╡ी-рдЙрдкाрд╕рдиा рдХी рд╡ैрджिрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдоें рдпрд╣ рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╡ेрдж рд╕्рдд्рд░ी-рддрдд्рдд्рд╡ рдХो рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рд╢рдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрддे рд╣ैं।
3. рд╡ाрдХ् рд╕ूрдХ्рдд — рджेрд╡ी рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡ैрджिрдХ рд╕्рд╡рд░
рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХा рд╡ाрдХ् рд╕ूрдХ्рдд (10.125) рджेрд╡ी-рддрдд्рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рдЗрд╕ рд╕ूрдХ्рдд рдоें рд╡ाрдХ् рд╕्рд╡рдпं рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдХрд░рддी рд╣ैं।
рд╡рд╣ рдХрд╣рддी рд╣ैं рдХि рдоैं рджेрд╡рддाрдУं рдХे рд╕ाрде рд░рд╣рддी рд╣ूँ рдФрд░ рдоैं рд╣ी рд╡िрднिрди्рди рд╢рдХ्рддिрдпों рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░рддी рд╣ूँ।
рдпрд╣ाँ рд╡ाрдХ् рдХेрд╡рд▓ рдмोрд▓рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ै।
рд╡рд╣ рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рдЪेрддрдиा рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдмрди рдЬाрддी рд╣ै।
рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╡ाрдХ् рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рджेрд╡ी рдХे рдЙрд╕ рд░ूрдк рд╕े рдЬोрдб़ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рджेрд╡ी—
рд╢рдХ्рддि рднी рд╣ैं, рдЪेрддрдиा рднी рд╣ैं рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рднी।
рдпрд╣ी рд╡िрдЪाрд░ рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХे рджेрд╡ी-рддрдд्рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рджेрддा рд╣ै।
4. рдЕрджिрддि — рдЕрдиंрдд рдоाрддा
рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдЕрджिрддि рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджेрд╡ी рд╣ैं।
рдЕрджिрддि рдХा рд╕ंрдмंрдз—
-
рдЕрдиंрддрддा
-
рд╡्рдпाрдкрдХрддा
-
рдоाрддृрдд्рд╡
-
рджेрд╡рдоाрддा
-
рдмंрдзрди рд╕े рдоुрдХ्рддि
рд╕े рдЬोрдб़ा рдЬाрддा рд╣ै।
“рдЕрджिрддि” рд╢рдм्рдж рдоें рд╣ी рд╡िрднाрдЬрди рдпा рдмंрдзрди рд╕े рдкрд░े рд╣ोрдиे рдХा рднाрд╡ рджेрдЦा рдЬाрддा рд╣ै।
рджुрд░्рдЧा рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рднी рд╣рдо рдмंрдзрди рд╕े рдкाрд░ рдХрд░ाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╢рдХ्рддि рджेрдЦрддे рд╣ैं।
рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡ैрджिрдХ рдЕрджिрддि рдФрд░ рдмाрдж рдХी рджेрд╡ी-рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╕ेрддु рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै—рд╣ाрд▓ाँрдХि рджोрдиों рдХो рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ рд╣ी рджेрд╡ी рдХрд╣рдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा।
5. рдЙрд╖ा — рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рджेрд╡ी
рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдЙрд╖ा рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ुंрджрд░ рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рдЙрд╖ा рдЕंрдзрдХाрд░ рдХे рдмाрдж рдк्рд░рдХाрд╢ рд▓ेрдХрд░ рдЖрддी рд╣ैं।
рдЙрдирдХा рд╕ंрдмंрдз—
рдк्рд░рдХाрд╢, рдЬाрдЧрд░рдг, рдЪेрддрдиा рдФрд░ рдирд╡ीрди рдЖрд░ंрдн
рд╕े рд╣ै।
рджुрд░्рдЧा рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рджेрд╡ी рдЕрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЕंрдзрдХाрд░ рд╕े рдоुрдХ्рддि рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рд╢рдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд╣ैं।
рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡ैрджिрдХ рдЙрд╖ा рдФрд░ рдкुрд░ाрдгिрдХ рджुрд░्рдЧा рдХो рдПрдХ рд╣ी рджेрд╡рддा рдоाрдирдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдирд╣ीं, рд▓ेрдХिрди рджोрдиों рдоें рдк्рд░рдХाрд╢ рдФрд░ рдЬाрдЧрд░рдг рдХी рджेрд╡ी-рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рдПрдХ рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдз рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
6. рд╕рд░рд╕्рд╡рддी — рдирджी рд╕े рдЬ्рдЮाрди рдХी рджेрд╡ी рддрдХ
рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдХा рд╡ैрджिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рднी рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдирджी рдФрд░ рджेрд╡ी рджोрдиों рд░ूрдкों рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддी рд╣ैं।
рдмाрдж рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рд╕рд░рд╕्рд╡рддी—
рд╡ाрдгी, рд╡िрдж्рдпा, рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди
рдХी рджेрд╡ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╣ोрддी рд╣ैं।
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдоें рджेрд╡ी рдХा рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ूрдк рдорд╣ाрд╕рд░рд╕्рд╡рддी рд╣ै।
рдпрд╣ाँ рд╣рдоें рджेрд╡ी-рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХा рд╕ुंрджрд░ рдЙрджाрд╣рд░рдг рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।
рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рджेрд╡ी-рддрдд्рдд्рд╡ рдмाрдж рдХी рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдЕрдзिрдХ рд╡िрдХрд╕िрдд рдФрд░ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд░ूрдк рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддा рд╣ै।
7. рд░ाрдд्рд░ि рд╕ूрдХ्рдд — рдЕंрдзрдХाрд░ рднी рджेрд╡ी рд╣ै
рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХा рд░ाрдд्рд░ि рд╕ूрдХ्рдд (10.127) рджेрд╡ी-рддрдд्рдд्рд╡ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рд░ोрдЪрдХ рд╣ै।
рд░ाрдд्рд░ि рдХो рджेрд╡ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдпрд╣ рднाрд░рддीрдп рдЪिंрддрди рдХी рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै।
рдпрд╣ाँ рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдХेрд╡рд▓ рд╕ुंрджрд░ рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢рдордп рдкрдХ्рд╖ рдХी рдкूрдЬा рдирд╣ीं рд╣ोрддी।
рд░ाрдд्рд░ि рднी рд╢рдХ्рддि рд╣ै।
рдЕрд░्рдеाрдд्—
рдк्рд░рдХाрд╢ рднी рджेрд╡ी,
рдЕंрдзрдХाрд░ рднी рджेрд╡ी,
рд╕ृрдЬрди рднी рд╢рдХ्рддि,
рд╕ंрд╣ाрд░ рднी рд╢рдХ्рддि।
рдпрд╣ी рд╡्рдпाрдкрдХ рд╢рдХ्рддि-рджृрд╖्рдЯि рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рджेрд╡ी рдХे рдЙрдЧ्рд░ рдФрд░ рд╕ौрдо्рдп рджोрдиों рд░ूрдкों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддी рд╣ै।
8. рджेрд╡ी-рдоाрд╣ाрдд्рдо्рдп рдоें рд╢рдХ्рддि рдХा рдЪрд░рдо рд░ूрдк
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ाँ рджेрд╡ी рдХिрд╕ी рд╕ीрдоिрдд рджेрд╡рддा рдХी рдкрдд्рдиी рдпा рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╢рдХ्рддि рдоाрдд्рд░ рдирд╣ीं рд╣ैं।
рд╡े рд╕्рд╡рдпं—
рд╕ृрд╖्рдЯि рдХी рдоूрд▓ рд╢рдХ्рддि
рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╣ोрддी рд╣ैं।
рджेрд╡рддाрдУं рдХी рд╢рдХ्рддिрдпाँ рдоिрд▓рдХрд░ рдЬिрд╕ рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि рдХो рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддी рд╣ैं, рд╡рд╣ рдорд╣िрд╖ाрд╕ुрд░ рдХा рд╡рдз рдХрд░рддी рд╣ैं।
рдпрд╣ाँ рджेрд╡ी рдХा рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕िрдж्рдзांрдд рд╕ाрдордиे рдЖрддा рд╣ै—
рд╢рдХ्рддि рдХे рдмिрдиा рджेрд╡рдд्рд╡ рднी рдХाрд░्рдпрд╢ीрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै।
рдпрд╣ी “рд╢рдХ्рддि” рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдмाрдж рдоें рд╢ाрдХ्рдд рджрд░्рд╢рди рдХी рдЖрдзाрд░рднूрдоि рдмрдирддी рд╣ै।
9. “рдпा рджेрд╡ी рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु…”
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХा рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЕंрд╢ों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै—
“рдпा рджेрд╡ी рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु…”
рдпрд╣ाँ рджेрд╡ी рдХो рд╡िрднिрди्рди рд░ूрдкों рдоें рд╕рднी рдк्рд░ाрдгिрдпों рдоें рд╕्рдеिрдд рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП—
-
рдЪेрддрдиा рдХे рд░ूрдк рдоें,
-
рдмुрдж्рдзि рдХे рд░ूрдк рдоें,
-
рдиिрдж्рд░ा рдХे рд░ूрдк рдоें,
-
рдХ्рд╖ुрдзा рдХे рд░ूрдк рдоें,
-
рдЫाрдпा рдХे рд░ूрдк рдоें,
-
рд╢рдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें,
-
рддृрд╖्рдгा рдХे рд░ूрдк рдоें,
-
рдоाрддृрд░ूрдк рдоें।
рдпрд╣ рджृрд╖्рдЯि рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рджेрд╡ी рдоंрджिрд░ рдоें рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣рддीं।
рджेрд╡ी рдЬीрд╡ рдХे рднीрддрд░ рднी рд╣ैं।
рдпрд╣ी рд╡िрдЪाрд░ рджेрд╡ी-рдЙрдкाрд╕рдиा рдХो рдХेрд╡рд▓ рдоूрд░्рддि-рдкूрдЬा рд╕े рдЙрдаाрдХрд░ рдЬीрд╡рди-рджрд░्рд╢рди рдмрдиा рджेрддा рд╣ै।
10. рд╡ेрдж рдФрд░ “рд╢рдХ्рддि” рдХा рд╕ंрдмंрдз
рд╡ेрджों рдоें “рд╢рдХ्рддि” рд╢рдм्рдж рдмाрдж рдХे рд╢ाрдХ्рдд рджрд░्рд╢рди рдХी рдЙрд╕ी рдкूрд░्рдг рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा рдЬैрд╕ा рд╣рдоें рддंрдд्рд░ рдФрд░ рдкुрд░ाрдгों рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рд╡ैрджिрдХ рдЪिंрддрди рдоें рджेрд╡рддाрдУं рдХी рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рд╢рдХ्рддि, рдк्рд░рдХृрддि рдХी рд╢рдХ्рддिрдпाँ рдФрд░ рджेрд╡ी-рд╕्рд╡рд░ूрдкों рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै।
рдмाрдж рдоें рдпрд╣ी рд╡िрдЪाрд░ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрдХрд░ рдЗрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддा рд╣ै—
рдм्рд░рд╣्рдо рдФрд░ рд╢рдХ्рддि।
рд╢िрд╡ рдФрд░ рд╢рдХ्рддि।
рдЪेрддрдиा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा।
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдЗрд╕ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╢рдХ्рддि-рджрд░्рд╢рди рдХी рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै।
11. рджुрд░्рдЧा рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि
рджुрд░्рдЧा-рддрдд्рдд्рд╡ рдХो рд╡ैрджिрдХ рдЕрдЧ्рдиि рд╕े рдЬोрдб़рдиे рд╡ाрд▓ी рдкрд░ंрдкрд░ा рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рджुрд░्рдЧा рд╕ूрдХ्рдд рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдЕрдЧ्рдиि рд╕े “рджुрд░्рдЧ” рдЕрд░्рдеाрдд् рдХрдаिрдиाрдЗрдпों рд╕े рдкाрд░ рдХрд░ाрдиे рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी рдЬाрддी рд╣ै।
рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдоंрдд्рд░ рд╣ै—
“реР рдЬाрддрд╡ेрджрд╕े рд╕ुрдирд╡ाрдо рд╕ोрдордо्…”
рдпрд╣ाँ “рдЬाрддрд╡ेрджрд╕” рдЕрдЧ्рдиि рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╣рдоें рдХрдаिрдиाрдЗрдпों рд╕े рдкाрд░ рд▓े рдЬाрдП।
рдпрд╣ рдоंрдд्рд░ рд╡ैрджिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕े рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХा рдоंрдд्рд░ рд╕рдордЭрдиा рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा।
рдпрд╣ рдЕंрддрд░ рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рдмрд╣ुрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рджुрд░्рдЧा рд╕ूрдХ्рдд рдФрд░ рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдЕрд▓рдЧ рдЧ्рд░ंрдеीрдп рдкрд░ंрдкрд░ाрдПँ рд╣ैं।
12. “рджुрд░्рдЧा” рдХा рдЕрд░्рде
“рджुрд░्рдЧा” рд╢рдм्рдж рдХो рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдРрд╕ी рд╢рдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭा рдЬाрддा рд╣ै рдЬो рджुрд░्рдЧрдо рд╕े рдкाрд░ рдХрд░ाрддी рд╣ै।
рджुрд░्рдЧ рдЕрд░्рдеाрдд् рдХрдаिрди рдоाрд░्рдЧ, рд╕ंрдХрдЯ рдпा рджुрд░्рдЧрдо рд╕्рдеिрддि।
рдЗрд╕рд▓िрдП рджेрд╡ी рджुрд░्рдЧा рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрд░्рде рд╣ै—
рдЬो рд╕ाрдзрдХ рдХो рдХрдаिрдиाрдЗрдпों рдФрд░ рдмंрдзрдиों рд╕े рдкाрд░ рд▓े рдЬाрдП।
рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджुрд░्рдЧा рдХेрд╡рд▓ рдпुрдж्рдз рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рджेрд╡ी рдирд╣ीं рд╣ैं।
рд╡рд╣—
рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ, рд░рдХ्рд╖िрдХा рдФрд░ рддाрд░िрдгी рд╢рдХ्рддि рднी рд╣ैं।
13. рдорд╣ाрдХाрд▓ी, рдорд╣ाрд▓рдХ्рд╖्рдоी рдФрд░ рдорд╣ाрд╕рд░рд╕्рд╡рддी
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХे рддीрди рдЪрд░िрдд्рд░ों рдоें рджेрд╡ी рдХे рддीрди рд╡्рдпाрдкрдХ рдЖрдпाрдоों рдХो рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдорд╣ाрдХाрд▓ी
рддрдорд╕ рдХे рд╡िрдиाрд╢ рдФрд░ рдЕрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЫेрджрди рдХा рдЙрдЧ्рд░ рдкрдХ्рд╖।
рдорд╣ाрд▓рдХ्рд╖्рдоी
рд╢рдХ्рддि, рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рд╕рдоृрдж्рдзि рдФрд░ рджैрд╡ी рд╡िрдЬрдп рдХा рдкрдХ्рд╖।
рдорд╣ाрд╕рд░рд╕्рд╡рддी
рдЬ्рдЮाрди, рд╡िрд╡ेрдХ рдФрд░ рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЪेрддрдиा рдХा рдкрдХ्рд╖।
рдпрд╣ाँ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдмाрдд рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд╣ै—
рджेрд╡ी рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЧुрдг рдирд╣ीं рд╣ैं; рд╡े рд╕ंрдкूрд░्рдг рдк्рд░рдХृрддि рдХी рд╢рдХ्рддि рд╣ैं।
рдЗрд╕рд▓िрдП рджेрд╡ी рдоें рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬрд╕् рдФрд░ рддрдорд╕्—рддीрдиों рдХी рдХाрд░्рдпрд╢ीрд▓рддा рджेрдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।
14. рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдФрд░ рдд्рд░िрдЧुрдг
рджेрд╡ी-рдоाрд╣ाрдд्рдо्рдп рдоें рджेрд╡ी рдХो рдорд╣ाрдоाрдпा рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
рдк्рд░рдХृрддि рдХे рддीрди рдЧुрдг—
рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬрд╕् рдФрд░ рддрдорд╕्
рднी рджेрд╡ी рдХी рд╢рдХ्рддि рдХे рднीрддрд░ рд╕рдордЭे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдЗрд╕рд╕े рд╣рдоाрд░ी рдкिрдЫрд▓ी рдЪрд░्рдЪा “рдЧ्рд░рд╣ рдФрд░ рдЧुрдг” рд╕े рднी рдЗрд╕рдХा рд╕ीрдзा рд╕ंрдмंрдз рдмрдирддा рд╣ै।
рд╕рдд्рдд्рд╡—
рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢।
рд░рдЬрд╕्—
рдЧрддि рдФрд░ рдХрд░्рдо।
рддрдорд╕्—
рд╕ंрд╣ाрд░ рдФрд░ рд╕्рдеिрд░рддा।
рджेрд╡ी рдЗрди рддीрдиों рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭी рдЬाрддी рд╣ैं।
рдЗрд╕рд▓िрдП рджेрд╡ी-рдЙрдкाрд╕рдиा рдоें рдХेрд╡рд▓ рд╕ौрдо्рдп рд░ूрдк рдХी рдкूрдЬा рдирд╣ीं рд╣ोрддी; рдХाрд▓ी рдФрд░ рдЪрдг्рдбिрдХा рдЬैрд╕े рдЙрдЧ्рд░ рд░ूрдк рднी рдЙрд╕ी рджेрд╡ी рдХे рд░ूрдк рд╣ैं।
15. рджेрд╡ी-рдЙрдкाрд╕рдиा рдХी рд╡ैрджिрдХ рд╕े рдкुрд░ाрдгिрдХ рдпाрдд्рд░ा
рдпрджि рд╣рдо рд╡िрдХाрд╕рдХ्рд░рдо рдХो рдмрд╣ुрдд рд╕рд░рд▓ рд░ूрдк рдоें рджेрдЦें рддो рдПрдХ рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рдпाрдд्рд░ा рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै—
рд╡ैрджिрдХ рджेрд╡ी-рддрдд्рдд्рд╡
↓
рдЙрд╖ा, рдЕрджिрддि, рд╡ाрдХ्, рд╕рд░рд╕्рд╡рддी, рдкृрде्рд╡ी, рд░ाрдд्рд░ि
↓
рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдоें рдм्рд░рд╣्рдорд╡िрдж्рдпा рдФрд░ рд╢рдХ्рддि рдХी рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПँ
↓
рдорд╣ाрднाрд░рдд рдФрд░ рдЕрди्рдп рдорд╣ाрдХाрд╡्рдпीрдп рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рджेрд╡ी
↓
рдкुрд░ाрдгों рдоें рджेрд╡ी-рдоाрд╣ाрдд्рдо्рдп
↓
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдоें рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि рдХा рд╕ुрд╕ंрдЧрдаिрдд рд╕्рд╡рд░ूрдк
↓
рдЖрдЧे рд╢ाрдХ्рдд рдФрд░ рддांрдд्рд░िрдХ рджрд░्рд╢рди рдоें рд╢рдХ्рддि рдХा рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡िрд╕्рддाрд░
рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдЕрдзिрдХ рдЙрдЪिрдд рд╣ोрдЧा рдХि рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рд╡ैрджिрдХ рджेрд╡ी-рддрдд्рдд्рд╡ рдХी рдкुрд░ाрдгिрдХ рдФрд░ рд╢ाрдХ्рдд рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рд╡िрдХрд╕िрдд рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै, рди рдХि рдпрд╣ рд╕्рд╡рдпं рд╡ैрджिрдХ рдЧ्рд░ंрде рд╣ै।
16. рджेрд╡ी рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рд╕рдмрд╕े рдЧрд╣рд░ी рджृрд╖्рдЯि
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХी рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╢िрдХ्рд╖ा рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХि рджेрд╡ी рдорд╣िрд╖ाрд╕ुрд░ рдХा рд╡рдз рдХрд░рддी рд╣ैं।
рдЗрд╕ рдХрдеा рдХा рдЖंрддрд░िрдХ рдЕрд░्рде рднी рд╣ै।
рдорд╣िрд╖ाрд╕ुрд░ рдХो рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдмाрд╣рд░ी рдЕрд╕ुрд░ рдоाрдирдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдордиुрд╖्рдп рдХे рднीрддрд░ рдХी рдРрд╕ी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों рдХा рдк्рд░рддीрдХ рднी рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬो рд╡िрд╡ेрдХ, рдзрд░्рдо рдФрд░ рд╕ंрддुрд▓рди рдХो рджрдмाрддी рд╣ैं।
рддрдм рджेрд╡ी рдХा рдпुрдж्рдз рдмाрд╣рд░ी рдпुрдж्рдз рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде—
рдЕрдЬ्рдЮाрди рдкрд░ рдЬ्рдЮाрди рдХी рд╡िрдЬрдп,
рдЕрдзрд░्рдо рдкрд░ рдзрд░्рдо рдХी рд╡िрдЬрдп,
рдЕрд╕ंрдпрдо рдкрд░ рд╢рдХ्рддि рдХे рдиिрдпंрдд्рд░рдг
рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрди рдЬाрддा рд╣ै।
17. рджेрд╡ी-рдЙрдкाрд╕рдиा рдФрд░ рдордиुрд╖्рдп
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХा “рдпा рджेрд╡ी рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु” рд╕िрдж्рдзांрдд рд╣рдоें рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ुंрджрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै।
рдпрджि рджेрд╡ी—
рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु рдоाрддृрд░ूрдкेрдг рд╕ंрд╕्рдеिрддा
рд╣ैं, рддो рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЬीрд╡ рдоें рдоाрддृрд╢рдХ्рддि рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै—
-
рд╕्рдд्рд░ी рдХा рд╕рдо्рдоाрди,
-
рдк्рд░рдХृрддि рдХा рд╕рдо्рдоाрди,
-
рдЬीрд╡рди рдХा рд╕рдо्рдоाрди,
-
рдЬीрд╡ों рдХे рдк्рд░рддि рдХрд░ुрдгा,
-
рдЕрдкрдиी рдЕंрддःрд╢рдХ्рддि рдХा рдЬाрдЧрд░рдг।
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рджेрд╡ी-рдЙрдкाрд╕рдиा рдХेрд╡рд▓ рдкूрдЬा-рдкрдж्рдзрддि рдирд╣ीं рд░рд╣ рдЬाрддी।
рд╡рд╣ рдЬीрд╡рди рдХे рдк्рд░рддि рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдмрди рдЬाрддी рд╣ै।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдФрд░ рд╡ेрдж рдХे рд╕ंрдмंрдз рдХो рд╕рдордЭрддे рд╕рдордп рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдПрдХ рддрде्рдп рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП—
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рд╡ेрдж рдХा рднाрдЧ рдирд╣ीं рд╣ै; рдпрд╣ рдоाрд░्рдХрдг्рдбेрдп рдкुрд░ाрдг рдоें рд╕्рдеिрдд рджेрд╡ी-рдоाрд╣ाрдд्рдо्рдп рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рджेрд╡ी-рдЙрдкाрд╕рдиा рдХा рдоूрд▓ рднाрд╡ рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдмрд╣ुрдд рдкрд╣рд▓े рд╕े рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।
рд╡ाрдХ् рдоें рдЪेрддрдиा рдХी рд╢рдХ्рддि,
рдЕрджिрддि рдоें рдЕрдиंрдд рдоाрддृрд╢рдХ्рддि,
рдЙрд╖ा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢,
рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдоें рд╡ाрдгी рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди,
рд░ाрдд्рд░ि рдоें рдк्рд░рдХृрддि рдХे рд░рд╣рд╕्рдпрдордп рдкрдХ्рд╖—
рдпे рд╕рднी рднाрд░рддीрдп рджेрд╡ी-рдЪिंрддрди рдХी рдЙрд╕ рд▓ंрдмी рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрдб़ाрд╡ рд╣ैं, рдЬिрд╕рдХा рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдкुрд░ाрдгिрдХ рд░ूрдк рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХी рджेрд╡ी рдХेрд╡рд▓ рдХिрд╕ी рдПрдХ рджेрд╡рддा рдХी рд╢рдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ैं।
рд╡рд╣—
рдЬ्рдЮाрди рд╣ैं, рд╢рдХ्рддि рд╣ैं, рдк्рд░рдХृрддि рд╣ैं, рдЪेрддрдиा рд╣ैं, рд░рдХ्рд╖ा рд╣ैं рдФрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рд╕ाрдорд░्рде्рдп рд╣ैं।
рдФрд░ “рдпा рджेрд╡ी рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु” рдХा рджрд░्рд╢рди рд╣рдоें рдЕंрддрддः рдпрд╣ी рдмрддाрддा рд╣ै—
рджेрд╡ी рдХेрд╡рд▓ рдоंрджिрд░ рдоें рдирд╣ीं рд╣ैं; рд╡рд╣ рдЪेрддрдиा, рдмुрдж्рдзि, рд╢рдХ्рддि, рдк्рд░рдХृрддि рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЬीрд╡ рдХे рднीрддрд░ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рдЙрд╕ी рджिрд╡्рдп рд╢рдХ्рддि рдХा рдиाрдо рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП рджुрд░्рдЧाрд╕рдк्рддрд╢рддी рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХेрд╡рд▓ рджेрд╡ी рдХी рдХрдеा рдкрдв़рдиा рдирд╣ीं рд╣ै।
рдпрд╣ рд╡ैрджिрдХ рджेрд╡ी-рддрдд्рдд्рд╡ рд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рднाрд░рддीрдп рд╢рдХ्рддि-рджрд░्рд╢рди рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпाрдд्рд░ा рд╣ै।